Bugün 13 ilçesi bulunan Malatya’nın bundan 86 yıl önceki idari yapısı, bugünkü sınırlarından oldukça farklıydı. 1940 yılında Malatya, yalnızca bugünkü il sınırlarından oluşmuyor; günümüzde ayrı bir ilin sınırları içerisinde bulunan önemli yerleşim merkezlerini de bünyesinde barındırıyordu.

20 Ekim 1940 tarihinde gerçekleştirilen genel nüfus sayımına göre Malatya vilayetinin toplam nüfusu 418 bin 473 kişi olarak kayıtlara geçti. Bu nüfusun 206 bin 980’ini erkekler, 211 bin 493’ünü ise kadınlar oluşturuyordu. Vilayet nüfusunun 340 bin 50’si köylerde, 78 bin 423’ü ise şehirlerde yaşıyordu.

1940’ta Malatya’nın 9 ilçesi vardı

1940 yılı nüfus verilerine göre Malatya vilayetinde Merkez, Adıyaman, Akçadağ, Arapkir, Besni, Darende, Hekimhan, Kâhta ve Pütürge olmak üzere 9 ilçe bulunuyordu.

İlçelerin nüfusları şöyleydi:

Malatya Merkez: 104 bin 784
Adıyaman: 51 bin 532
Besni: 48 bin 884
Pütürge: 47 bin 406
Akçadağ: 45 bin 724
Hekimhan: 35 bin 172
Kâhta: 35 bin 19
Darende: 25 bin 880
Arapkir: 24 bin 72

Bu tabloya göre Malatya Merkez, 104 bin 784 kişilik nüfusuyla vilayetin açık ara en kalabalık ilçesiydi. Onu Adıyaman, Besni, Pütürge ve Akçadağ takip ediyordu.

Bugünkü Adıyaman, o yıllarda Malatya'nın ilçesiydi

1940 Malatya'sını bugünkü haritadan ayıran en önemli noktalardan biri, Adıyaman'ın henüz ayrı bir il olmamasıydı.

Bugün Adıyaman ilinin merkezi olan Adıyaman, 1940 yılında Malatya vilayetinin en önemli ilçelerinden biriydi. Üstelik yalnızca Adıyaman değil, bugün Adıyaman'a bağlı olan Besni ve Kâhta da o dönemde Malatya sınırları içerisindeydi.

Adıyaman ilçesinin 1940 yılında 51 bin 532 kişilik nüfusu bulunurken, Besni'nin nüfusu 48 bin 884, Kâhta'nın nüfusu ise 35 bin 19 olarak kaydedilmişti.

Bu nedenle 1940 yılındaki Malatya'nın bugünkü Malatya'dan çok daha farklı ve geniş bir idari coğrafyaya sahip olduğu görülüyor.

Malatya Merkez'in nüfusu 104 bin 784'tü

1940 yılında Malatya Merkez ilçesinde 104 bin 784 kişi yaşıyordu.

Ancak bugünkü şehirleşme oranlarıyla karşılaştırıldığında dönemin Malatya'sındaki önemli fark dikkat çekiyor. Merkez ilçesinde 36 bin 292 kişi şehirde yaşarken, 68 bin 497 kişi köylerde bulunuyordu.

Yani Merkez ilçesinin nüfusunun önemli bölümü şehir merkezinin dışında, kırsal yerleşimlerde yaşamaktaydı.

1940 genelinde ise Malatya vilayetindeki 418 bin 473 kişinin yalnızca 78 bin 423'ü şehirlerde bulunurken, 340 bin 50 kişi köylerde yaşıyordu.

Bu rakamlar, 1940 Malatya'sının ağırlıklı olarak kırsal bir nüfus yapısına sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Arapkir en az nüfuslu ilçeydi

1940 yılında Malatya'nın nüfusu en düşük ilçesi Arapkir oldu.

Arapkir'in toplam nüfusu 24 bin 72 olarak kayıtlara geçti. İlçeyi 25 bin 880 kişiyle Darende takip etti.

Buna karşılık Malatya Merkez'in nüfusu Arapkir'in dört katından fazlaydı.

Pütürge ise 47 bin 406 kişilik nüfusuyla dönemin en kalabalık ilçelerinden biriydi. Akçadağ'ın nüfusu 45 bin 724, Hekimhan'ın nüfusu ise 35 bin 172 olarak kayıtlara geçti.

Kemaliye neden 1940 listesinde yok?

Bugün Erzincan'a bağlı olan Kemaliye, daha önce Malatya ile bağlantılı olan ilçelerden biriydi.

Ancak 1938 yılında Kemaliye'nin Erzincan'a bağlanması nedeniyle 1940 nüfus sayımında Malatya'nın ilçeleri arasında yer almadı.

Bu durum, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde illerin sınırlarının bugünkü kadar sabit olmadığını ve zaman içerisinde önemli idari değişikliklerin yaşandığını gösteriyor.

Doğanşehir henüz ilçe değildi

Bugün Malatya'nın önemli ilçelerinden biri olan Doğanşehir de 1940 yılında henüz bağımsız ilçe statüsünde değildi.

Doğanşehir'in ilçe olması daha sonraki yıllarda gerçekleşti. Bu nedenle 1940 Malatya'sının ilçeleri sıralanırken Doğanşehir'in bulunmaması dikkat çekiyor.

Savaş yıllarında Malatya

1940 yılı aynı zamanda Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'nın etkilerini yoğun biçimde hissettiği bir dönemdi.

Türkiye savaşa doğrudan katılmamış olsa da savaş koşullarının ekonomik ve sosyal etkileri nüfus hareketlerine de yansıdı. 1940-1945 arasında Malatya'nın nüfusu yalnızca yaklaşık 10 bin kişi arttı.

1940'ta 418 bin 473 olan vilayet nüfusu, 1945'te 428 bin 660'a yükseldi.

Bu dönemde erkek nüfusun silahaltına alınması, ekonomik sıkıntılar ve yaşam koşullarındaki zorlukların nüfus artışını etkilediği görülüyor.

Malatya'nın idari haritası yıllar içinde değişti

1940'taki Malatya ile bugünkü Malatya arasındaki en büyük farklardan biri, sonraki yıllarda yaşanan il ve ilçe değişiklikleri oldu.

1955 yılında Adıyaman'ın il olmasıyla birlikte Malatya'ya bağlı Adıyaman, Besni ve Kâhta gibi önemli yerleşim merkezleri Malatya'dan ayrıldı.

Böylece Malatya'nın hem nüfusu hem de yüzölçümü önemli ölçüde değişti.

Bunun yanında zaman içerisinde Malatya'nın kendi sınırları içerisinde yeni ilçeler oluşturuldu. Doğanşehir, Arguvan, Yeşilyurt, Doğanyol, Kale, Kuluncak ve Yazıhan gibi ilçeler sonraki dönemlerde Malatya'nın idari yapısına dahil oldu.

86 yıl önceki Malatya

1940 yılına dönüp bakıldığında karşımıza bugünkünden oldukça farklı bir Malatya çıkıyor.

Bugün ayrı bir il olan Adıyaman, o dönemde Malatya vilayetinin ilçesiydi. Bugün Adıyaman'a bağlı olan Besni ve Kâhta da Malatya sınırları içerisindeydi. Bugün Erzincan'a bağlı olan Kemaliye ise birkaç yıl önce Malatya'dan ayrılmıştı.

Malatya Merkez, Akçadağ, Arapkir, Darende, Hekimhan ve Pütürge ise dönemin Malatya idari yapısının temel ilçeleri arasında bulunuyordu.

1940 nüfus sayımının ortaya koyduğu tablo, Malatya'nın o dönemde 418 bin 473 nüfuslu, büyük ölçüde kırsal karakter taşıyan ve bugünkünden çok daha farklı bir coğrafi yapıya sahip bir vilayet olduğunu gösteriyor.

Aradan geçen yıllarda yaşanan il ve ilçe düzenlemeleri, nüfus artışı, şehirleşme ve göçlerle birlikte Malatya'nın hem idari sınırları hem de nüfus yapısı büyük ölçüde değişti.

Bugün Malatya denildiğinde akla 13 ilçeli bir şehir gelirken, 1940 yılına bakıldığında Adıyaman, Besni ve Kâhta'nın da Malatya'nın ilçeleri arasında bulunduğu bambaşka bir idari harita karşımıza çıkıyor.