Ata Topraklarına Tarih Yolculuğu

İnşaat Yüksek Mühendisi, TV Programcısı ve Kültürel Miras Uzmanı Doç. Dr. Devrim Alkaya, bu yaz Kazakistan ve Özbekistan'a gerçekleştirdiği gezilerde Türk-İslam medeniyetinin izlerini yerinde inceleyerek dikkat çekici bir tarihsel perspektif sundu. Alkaya, Orta Asya'nın sadece bir coğrafya değil, aynı zamanda bilim, sanat, edebiyat ve İslam düşüncesinin beşiği olduğunu vurguladı.

Gezisi sırasında Buhara, Hive (Hiva) ve Hokand gibi tarihî merkezlerde çekimler yapan Alkaya, 19. yüzyılda bu hanlıkların neden Rus tahakkümüne girdiğini hazırladığı programlarda ayrıntılı şekilde ele aldı. Alkaya'ya göre Türk hanlıklarının yenilgisinin temelinde siyasi bölünmüşlük, askerî teknolojide geri kalmışlık ve iç çekişmeler yatıyordu.

'Buhara, Hive ve Hokand hanlıkları birbirleriyle rekabet halindeydi. Ortak bir Türk-İslam cephesi kurulamadı. Rusya ise böl-yönet politikasıyla sistemli bir ilerleme sağladı,' diyen Alkaya, hanlıkların süvari ağırlıklı ordularla modern top ve tüfeklere sahip Rus ordusuna karşı koymakta zorlandığını ifade etti.

Tarihsel süreci özetleyen Alkaya,

Hokand Hanlığı'nın 1876'da tamamen Rusya'ya bağlandığını,

Buhara'nın 1868'den sonra Rus himayesine girdiğini,

Hive'nin ise 1873'ten sonra protektora haline geldiğini hatırlattı.

Bu gelişmelerin 'Büyük Oyun' olarak bilinen Rusya–İngiltere rekabetinin bir sonucu olduğunu belirten Alkaya, Türkistan'ın kontrol altına alınmasının Rusya için stratejik bir hedef olduğunu dile getirdi.

Direnişlerin hiç olmadığı yönündeki algının yanlış olduğunu da vurgulayan Alkaya, Hokand, Buhara ve Hive'de çeşitli ayaklanmalar yaşandığını, ancak bunların parçalı ve örgütsüz kaldığını ifade etti. Sovyet döneminde ise en büyük direnişin 1916–1930'lu yıllar arasında süren Basmacı Hareketi olduğunu, Enver Paşa'nın da bu mücadeleye katıldığını hatırlattı.

Alkaya, Orta Asya'daki Rus yayılmacılığının Anadolu'yu da uzun yıllar tehdit ettiğine dikkat çekerek, 1877–1918 arasında Kars, Ardahan ve Batum'un 'Elviye-i Selse' adıyla Rus hkimiyetinde kaldığını, I. Dünya Savaşı yıllarında ise Erzurum, Erzincan, Bayburt, Muş, Bitlis ve Van'ın Rus işgaline uğradığını belirtti.

'Gezmek sadece görmek değildir; tarihini bilmeden yapılan yolculuk eksik kalır,' diyen Alkaya, hazırladığı programlarla Orta Asya'ya turistik değil, tarihsel bir bilinçle bakılmasını amaçladığını söyledi.

Doç. Dr. Devrim Alkaya'nın hazırladığı programın

2 bölümü Kazakistan,

12 bölümü ise Özbekistan üzerine olmak üzere toplam 14 bölümden oluştuğu,
programın hlen çeşitli televizyon kanallarında ve YouTube kanalında yayınlandığı bildirildi.

Alkaya, 'Ata topraklarını sadece gezmedik, tarih penceresinden de okuduk. Umarım izleyenler için hem öğretici hem de ufuk açıcı olur,' ifadelerini kullandı.