Akıl Yolculuğuna Birlikte Çıkalım Mı?

4. Bölüm
Ulusların Düşüşü bize ülkemiz açısından ne düşündürüyor? ‘’BİR ÜLKENİN GERÇEK ZENGİNLİĞİ NEDİR?’’
Değerli okurlarım, sevgili hemşerilerim ‘’Ulusların Düşüşü’’ kitabı üzerine başlattığımız akıl yolculuğunun son bölümündeyiz.
Daron Acemoğlu ile James A. Robinson'un eserinden hareketle ülkelerin neden zenginleştiğini, neden yoksulluk içinde kaldığını, kurumların toplumların geleceğini nasıl etkilediğini ve kalıcı gelişmenin hangi şartlara bağlı olduğunu birlikte düşünmeye çalıştık.
‘’Şimdi sıra,’’ bu düşünceleri kendi ülkemiz açısından değerlendirmeye geldi.
Öncelikle belirtmek isterim ki bu bölümde dile getireceğim değerlendirmeler, yazarların doğrudan görüşleri değil, ‘’kitaptan hareketle oluşturduğum kendi düşüncelerimdir.’’ Siz değerli okurlarımın eleştirileri ve katkıları da benim için kıymetlidir.
Ülkemizin gelişmişliğini nasıl ölçmeliyiz?
Bir ülkenin gelişmesini anlamak istiyorsak yalnızca millî gelirine, fabrikalarına veya doğal kaynaklarına bakmamız yeterli midir?
Bence başka sorular da sormalıyız.
‘’Bir gencin geleceği, yeteneğine ve çalışmasına mı bağlıdır, yoksa sahip olduğu bağlantılara mı?’’
1-Devletin imkânlarından bütün vatandaşlar adil biçimde yararlanabiliyor mu?
2-Bilim insanları, yazarlar ve düşünürler özgürce fikir üretebiliyor mu?
3-Kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığı açıkça denetlenebiliyor mu?
4-Hukuk, makam ve mevki sahibi olanlarla sıradan vatandaşlara aynı şekilde uygulanıyor mu?
5-Bir toplum, yanlışlarını kabul edip düzeltme cesaretini gösterebiliyor mu?
6-Bunlar yalnızca ekonomiyle ilgili sorular değildir. Aynı zamanda ‘’adalet, ahlak, özgürlük ve toplumsal sorumlulukla ilgilidir.’’
İnsanların yeteneklerini değerlendirebildiği bir toplum
Bir toplumun gelişmesi, sahip olduğu ‘’insan kaynağını ne ölçüde değerlendirebildiğiyle de ilgilidir.’’
Bir ülkede yetenekli gençlerin eğitim alması, bilim insanlarının araştırma yapması, girişimcilerin yeni işler kurması ve yazarların özgürce düşüncelerini ifade etmesi için uygun bir ortam bulunması önemlidir.
‘’İnsanlar emeklerinin karşılığını alabileceklerine ve haklarının korunacağına inanırlarsa geleceğe daha güvenle bakabilirler.’’
Buna karşılık fırsatlar dar bir çevrede toplanır, insanlar yeteneklerini ortaya koymakta zorlanır ve haklarını koruyacaklarına güvenemezlerse toplumun sahip olduğu potansiyel yeterince değerlendirilemeyebilir.
Bu nedenle bir ülkenin gerçek gücü, yalnızca ne kadar zengin olduğuyla değil, ‘’o zenginliği nasıl ürettiği, nasıl paylaştığı ve vatandaşlarının yeteneklerini ne ölçüde geliştirebildiğiyle de ilgilidir.’’
Bilgi, sorgulama ve akıl
Değerli okurlarım, benim bu kitap üzerine düşünürken özellikle önem verdiğim konulardan biri de ‘’BİLGİDİR.’’
Bilgiye ulaşmak elbette önemlidir. Ancak ulaştığımız ‘’bilgiyi sorgulamak, farklı görüşlerle karşılaştırmak ve doğru değerlendirmek de en az onun kadar önemlidir.’’
Bir düşünce kitabını okurken yazarların söylediklerini olduğu gibi kabul etmek yerine, onların hangi sorulara cevap aradığını anlamaya çalışmalıyız. ‘’Ardından bu düşüncelerin kendi toplumumuz açısından ne ifade ettiğini değerlendirmeliyiz.’’
Böyle yaptığımızda okuduğumuz kitap, yalnızca yeni bilgiler edindiğimiz bir eser olmaktan çıkar; ‘’düşünme biçimimizi geliştiren bir araca dönüşür.’’
İnsan, hayatının hangi döneminde olursa olsun öğrenmeye devam edebilir. Bence önemli olan ‘’yaşımız değil, öğrenmeye duyduğumuz merak ve düşünmeye gösterdiğimiz cesarettir.’’
Kitabın bütününden çıkardığım sonuç
kitabının temel mesajını kendi cümlelerimle şöyle özetleyebilirim:
Bir ülkenin kalıcı refaha ulaşabilmesi için halkının çalışkan olması veya doğal kaynaklarının zenginliği tek başına yeterli değildir. İnsanların haklarını koruyan, gücü denetleyen, fırsatları geniş kesimlere açan ve üretkenliği teşvik eden ‘’siyasi ve ekonomik kurumlar’’ da gerekir.
Güç ve kazanç dar bir grubun çıkarlarına göre düzenlendiğinde toplumun büyük bölümünün potansiyeli körelebilir ve ülkenin gelişmesi engellenebilir.
Ancak hiçbir ülkenin bugünkü durumu değişmez bir kader değildir. ‘’Toplumlar, kurumlarını ve güç ilişkilerini dönüştürerek farklı bir gelecek oluşturabilirler.’’
Bu nedenle bir ülkenin gelişmesini değerlendirirken yalnızca ekonomik büyüklüğüne değil, insanlarına sunduğu imkânlara, hakların korunmasına, bilginin gelişmesine ve toplumun kendi yanlışlarını düzeltebilme gücüne de bakmalıyız.
Son sözüm sizlere, değerli okurlarım ve sevgili hemşerilerim…
Bana göre bir toplumun en büyük zenginliği, yalnızca yer altındaki madenleri değil; 
‘’insanlarının aklı, bilgisi, yeteneği ve düşünce özgürlüğüdür.’’
Bir ülke insanlarının akıllarını ve yeteneklerini kullanmalarına imkân veriyorsa gelişmenin yolunu açar. Onların önüne engeller koyuyorsa kendi geleceğini de sınırlandırır.
‘’Bu yazı dizisini hazırlarken amacım, bir kitabın bütün düşüncelerini aktarmaktan çok, onun bizlere sordurduğu soruları birlikte değerlendirmekti.’’
Çünkü okumak, öğrenmenin başlangıcıdır. Sorgulamak, düşüncenin gelişmesini sağlar. ‘Düşünmek ise öğrendiklerimizden anlamlı sonuçlar çıkarmamıza yardımcı olur.’
Sözlerimi şu cümlelerle tamamlamak istiyorum:
“Bilgi zihnimizi aydınlatır; sorgulama aklımızı geliştirir; akıl ise öğrendiklerimizden anlamlı sonuçlar çıkarmamızı sağlar.”
Değerli okurlarım, sizlerin de bu yazı dizisi hakkındaki düşüncelerinizi, eleştirilerinizi ve katkılarınızı paylaşmanız beni mutlu edecektir.
‘’Hepinize saygı ve sevgilerimi sunuyorum.’’