Malatya’da son dönemde yaşanan bazı gelişmeler, “ortak akıl” kavramının gerçekten neyi ifade ettiğini yeniden sorgulatıyor. Özellikle “Malatya 2030 Ortak Akıl Çalıştayı” gibi başlıklarla ortaya çıkan yapıların, topluma “akıl verme” iddiasıyla sahneye çıkması, ister istemez şu soruyu gündeme getiriyor: Bu memlekette akıl, gerçekten birkaç kişinin tekeline mi kaldı?
Onun bunun lafıyla hareket eden, kendi iradesini hiçe sayan birey nasıl ki başkasının hayatını yaşamaya mahkûmsa; kurumlar da kendi sınırlarını aşarak başkalarının yerine düşünmeye başladığında, toplumsal dengeyi zedeler. Hele ki bu durum, sivil toplum kuruluşları ve eğitim camiası eliyle yapılıyorsa, mesele daha da ciddileşir.
Bugün bazı STK’ların ve özellikle eğitim alanında faaliyet gösteren kimi özel kurumların, kendi asli görevlerinin dışına çıkarak “toplumsal akıl üretme” iddiasına girdiğini görüyoruz. Oysa eğitimcinin görevi akıl vermek değil; akıl geliştiren bireyler yetiştirmektir. STK’ların görevi ise toplum adına konuşmak değil; toplumun sesine alan açmaktır.
“Ortak akıl” denilen şey, birkaç ismin bir araya gelip topluma yön vermesi değildir. Gerçek ortak akıl; farklı fikirlerin özgürce ifade edilebildiği, kimsenin baskı altında kalmadığı, kimsenin diğerine üstünlük taslamadığı bir zeminde ortaya çıkar. Aksi halde bu, ortak akıl değil; yönlendirilmiş bir kanaat üretimidir.
Daha açık söylemek gerekirse:
Malatya’da akıl bitmedi.
Akil insan da bitmedi.
Bu şehirde yılların birikimiyle, tecrübesiyle, sağduyusuyla konuşabilecek yüzlerce insan var. Ancak mesele şu ki; akıl, vitrine çıkarılarak sergilenecek bir şey değildir. Hele ki bir dernek başkanının ya da belirli bir grubun tekelinde hiç değildir.
Burada “rıza” kavramını da doğru okumak gerekir. İnsanların katıldığı, destek verdiği ya da sessiz kaldığı her yapı, gerçekten özgür iradeyle mi oluşuyor? Yoksa belli bir çevrenin etkisiyle mi şekilleniyor? Eğer bir ortamda farklı düşünceler rahatça dile getirilemiyorsa, orada ortak akıldan değil; yönlendirilmiş bir sessizlikten söz edilir.
Eğitim camiasına gelince…
Eğitim; en hassas, en kritik alandır. Bu alanın temsilcileri, kendi sınırlarını en iyi bilen kişiler olmak zorundadır. “Platform”, “çalıştay”, “inisiyatif” gibi başlıklarla eğitim dışı alanlara müdahil olmak, eğitimciliğin ağırlığını zedeler. Çünkü toplum, eğitimciden tarafsızlık, denge ve odak bekler.
Dürüstlük de tam burada devreye girer. Söz ile eylem arasındaki mesafe açıldığında, güven hızla erir. “Eğitim için buradayız” deyip, başka alanlarda etkinlik kurmaya çalışmak; en hafif tabirle tutarsızlıktır.
Özgürlük ise sadece konuşmak değil; sınırını bilmektir. Herkes her konuda söz söylemeye başladığında, ortaya bilgi değil, gürültü çıkar. Ve gürültü, aklın en büyük düşmanıdır.
Mevlana Celaleddin Rumi’nin o meşhur sözü, bugün Malatya’daki bazı çevreler için adeta bir uyarı niteliğinde:
“Sözünü tartmadan söyleyen, aldığı cevaptan incinmesin.”
Son söz yerine:
Bu şehirde akıl var.
Bu şehirde irade var.
Bu şehirde sağduyu var.
Kimsenin, kimseye “akıl dağıtma” hakkı yok.
Ortak akıl; tepeden inşa edilmez, tabandan doğar.
Ve gerçek akıl, kendini dayatmaz… kendini kabul ettirir.
