İnsan ilişkilerinde en çok yıpranan duygu belki de iyi niyettir. Çünkü iyi niyet çoğu zaman yanlış anlaşılır; fedakârlık zayıflık, anlayış ise mecburiyet sanılır. Oysa insan, karşılık beklemeden yaklaştığında bile içten içe görülmek, anlaşılmak ve kıymet bilinmesini ister. Bu, insan olmanın en doğal ihtiyacıdır.
Bugün aileden dost çevresine, sivil toplum kuruluşlarından iş dünyasına kadar birçok alanda aynı tabloyu görmek mümkündür: İnsanlar birbirine yaklaşırken samimiyetten çok çıkar dengesi kurmaktadır. İçgüdüler, nefis ve doyumsuz ego; bireyi sürekli “daha fazlasını alma” arayışına iter. Böyle bir ortamda ise “başkası için istemek” erdemi giderek azalır.
Hayat, farkında olmadan bir yarışa dönüşür. Bu yarışta insanlar yan yana yürümek yerine birbirini geçmeye çalışır. Empati geri çekilir, anlayış zayıflar ve en yakın ilişkiler bile sessiz bir rekabetin gölgesinde kalır. Sonunda kişi, çevresiyle değil, kendi iç dünyasıyla anlaşamayan mutsuz birine dönüşür. En tehlikelisi ise şudur: İnsan zamanla iyi niyetini korumakta zorlanmaya başlar.
Oysa iyi niyet, insanları birbirine bağlayan en temel bağdır. Büyük düşünür Mevlana Celaleddin Rumi, yüzyıllar önce bu hakikati şu sözlerle hatırlatır:
“Beri gel, daha beri… Bu hır gür, bu savaş nereye kadar? Sen bensin, ben senim işte.”
Bu çağrı, aslında insanın insana yabancılaşmasına karşı yapılmış bir uyarıdır.
Modern dünyanın hızında ise birey çoğu zaman kendini unutmaktadır. Fransız hekim ve düşünür Victor Pauchet’nin sözleri bu noktada dikkat çekicidir:
“Hayatta takip ettiğim en mühim hedef, kendi kendimin ıslahıdır.”
Gerçek dönüşüm başkalarını değiştirmekle değil, insanın kendi niyetini arındırmasıyla başlar.
Toplumda sürekli eleştiren, kimseyi beğenmeyen ve her fırsatta yeren kişilere dikkat edildiğinde ortak bir gerçek görülür: Çoğu zaman kendileri yeterince değer görmediğine inanan insanlardır. Fransız ahlak yazarı Jean de La Bruyère bunu asırlar önce şu gözlemle ifade eder:
“Başkalarını sürekli yerenler, aslında kendileri beğenilmediğini düşünen insanlardır.”
İnsan bazen ailesi, dostları ya da çevresi için elinden geleni yapar; onları daha iyi yerlerde görmek ister, destek olur, görünür kılmaya çalışır. Fakat karşılığında küçük bir vefa dahi göremediğinde iç dünyasında kırılmalar başlar. Asıl acı veren ise yapılan iyiliğin unutulması değil, değerin yanlış insanlara verilmesidir.
İşte tam bu noktada denge kavramı önem kazanır. İyi olmak ile kendini tüketmek arasında ince bir çizgi vardır. İnsanın öğrenmesi gereken belki de en zor ders şudur: Herkese iyi davranmak erdemdir; fakat herkese aynı değeri vermek hikmet değildir.
Mevlana’ya atfedilen şu söz, bu gerçeği sade biçimde özetler:
“Hiç kimseye hak ettiğinden fazla değer verme; ya onu kaybedersin ya da kendini mahvedersin.”
Bugünün insanı için asıl mesele, iyi niyeti kaybetmeden sınır çizebilmektir. Çünkü iyi niyet vazgeçilecek bir saflık değil; korunması gereken bir bilinçtir. Değer, doğru yerde anlam kazanır. Aksi hâlde insan, başkalarını yükseltmeye çalışırken kendi iç huzurunu kaybeder.
Hayat bir yarış değil, bir yolculuktur. Bu yolculukta insanın en büyük başarısı; başkalarını geçmek değil, kendini aşabilmesidir. İyi niyetini koruyan ama değerini bilen insan, ne yalnız kalır ne de kendini tüketir. Çünkü gerçek saygınlık, başkalarının alkışından değil, insanın kendi vicdanıyla kurduğu barıştan doğar.
